تماشای پرنده که می گویم، منظورم این نیست که توی یک شهر آلوده و پر از دود و غبار یکدفعه صدای غارغار بشنوید و سرتان را بالا کنید و ببینید چند تا کلاغ گشنه و فکسّنی دارند با خستگی بالی تکان می دهند که شب نشده به خانه ها شان برسند! همین لندن، که شهر است و بزرگ است و پایتخت است، در این همه باغ و درختستان و بوته زاری که دارد، با سفره های پُر از میوه های وحشی جوراجور و رنگارنگ خودش، میزبان با سخاوت صدها نوع پرنده است.

اگر مثل من حال جنب خوردن از توی اتاق را نداشته باشید، می توانید بروید پشت پنجرۀ اتاقتان، بایستید و به باغچه نگاه کنید. در عرض چند دقیقه، حدّ اقل چهار پنج نوع پرنده خواهید دید: کفتر، سینه سرخ، سهره، زاغچه، سار، و مخصوصاً یک پرنده سیاه از خانوادۀ فاخته، با نوک زرد که سحرها آوازش بلندتر و دلنشین تر از آواز همۀ پرنده های دیگر است

اینجا تماشای پرنده ها هم یک جور سرگرمی و تفریح است، هم یک جور تمدّد اعصاب، هم خاصیتِ ذکر و جَذبه و خُلسه صوفیانه دارد، هم یک هنر تمام عیار حساب می شود، به این معنی که بعضی از انگلیسیها دلبستگیشان به تماشای پرنده ها مثل دلبستگی هنرمندها به هنر خودشان است. آن را جدّی می گیرند، درباره اش مطالعه می کنند، برایش اسباب و وسایل مخصوص دارند، مجلّه اختصاصی دارند، انجمن محلّی و ملّی دارند و سخنرانی و کنفرانس ترتیب می دهند. ضمناً یکی از پُربیننده ترین برنامه های تلویزیون ملّی اینجا برنامۀ «تماشای پرنده ها» ست.

من و شما لازم نیست در تماشای پرنده ها هنرمند حرفه ای بشویم. حتّی لازم نیست دوربین سه پایه دار یا دوربین دستی بخریم. کافی است وقتی که در جایی، روی زمین یا سر شاخۀ درختی، پرنده ای دیدیم، بیحرکت سرجامان بایستیم و تا خودش غیبش نزده است، شکل و حرکاتش را تماشا کنیم و این جوری مثل عارفها به خدا نزدیک بشویم، و آرامش پیدا کنیم. اینجا همۀ فلسفه تماشای پرنده ها رسیدن به این آرامش است. هنرمندهای واقعیشان هم می خواهند با غرق شدن در هنرشان به همین آرامش برسند.

امّا مگر این طبیعت، یا عادت «شرقی» می گذارد! رفته ام سر کوچه یک نامه بیندازم توی صندوق پست. توی پیاده رو، روی یک نیمکت می نشینم. در سر دیگر این نیمکت یک همسنّ و سال انگلیسی نشسته است. چند تا کبوتر جلو ما یک تکّه نان خشک پیدا کرده اند که از گلوی هیچکدامشان پایین نمی رود. به نوبت آن را از نوک همدیگر می قاپند و به زمین می کوبند که بشکند و بقیه روی زمین به خرده ریزه های ناپیدای آن نوک می زنند. همسنّ و سال انگلیسی در سر دیگر نیمکت دارد با لبخند آنها را تماشا می کند و لذّت می برد، امّا من که با تماشای آنها صحنه های وحشتناک قحط و گرسنگی در آفریقا را می بینم و قلبم سخت به تپش می افتد، از جا بلند می شوم و از خودم فرار می کنم.